Сиву панҷ сол дар ҳаёти як инсон метавонад як умри комил бошад, аммо дар ҳаёти давлат ин танҳо як марҳила аст. Бо вуҷуди ин, баъзе марҳилаҳо аз рӯйи вазни воқеаҳои дар онҳо рухдода арзиш мекунанд.
9 сентябри соли 1991 барои Тоҷикистон маҳз чунин оғози таърихӣ буд. Дар ин рӯз Ҷумҳурии Тоҷикистон истиқлолияти давлатии худро эълон кард ва масъалаи сохтани давлати мустақил ба вазифаи асосии ҷомеа табдил ёфт. Аммо истиқлолият дар шакли ҳуҷҷат худ ба худ давлати устувор ба вуҷуд намеорад. Баъди эълони истиқлолият Тоҷикистон бояд ҳамзамон чанд масъалаи тақдирсозро ҳал мекард: ҳифзи ягонагии кишвар, барқарор намудани фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ, ба вуҷуд овардани заминаи ҳуқуқӣ, таъмини амният, барқарорсозии иқтисод ва пайдо кардани роҳи оштии ҷомеаи ба ихтилоф гирифторшуда. Аз ҳамин ҷо бояд фарқи байни эълони истиқлолият ва сохтани давлати соҳибистиқлол-ро ҷудо кард.
Маҳз ин фарқ имкон медиҳад, ки 35 соли истиқлолият на танҳо ҳамчун як давраи бузурги таҷрибаи давлатсозӣ омӯхта шавад.
Ҳар як давлати соҳибистиқлол дар лаҳзаи пайдо шуданаш бо саволи одӣ, вале ниҳоят муҳим рӯ ба рӯ мешавад: минбаъд бо кадом роҳ ҳаракат хоҳад кард?
Давлат бояд дар як муҳити пуртазоди сиёсӣ ва иҷтимоӣ шакли нави худро ташаккул медод. Дар чунин вазъият истиқлолият ба маънои имконияти интихоб табдил ёфт. Интихоби низоми ҳуқуқӣ, сиёсати иқтисодӣ, муносибатҳои байналмилалӣ, самтҳои рушди иҷтимоӣ ва муносибат ба мероси миллӣ.
Солҳои аввали истиқлолият яке аз мураккабтарин давраҳои таърихи навини Тоҷикистон буданд. Дар кишвар ихтилофи сиёсӣ ба низои мусаллаҳона табдил ёфт. Сохтори иҷтимоӣ осеб дид, иқтисод заиф гардид ва эътимоди байни гурӯҳҳои гуногуни ҷомеа коҳиш ёфт. Дар чунин шароит масъалаи асосӣ дигар танҳо рушди давлат набуд. Пеш аз ҳама бояд худи давлат ҳифз карда мешуд. Ба саҳнаи сиёсӣ ворид шудани Эмомалӣ Раҳмон ба ҳамин давраи ҳасос рост омад. Фаъолияти минбаъдаи ӯ бо масъалаҳои ҳифзи сохтори давлатӣ, барқарорсозии субот ва ҷустуҷӯи роҳи гуфтушунид пайваст гардид. Дар ин ҷо бояд ба як нуқтаи муҳим таваҷҷуҳ кард: давлатсозӣ дар шароити буҳронӣ аз давлатсозӣ дар шароити ором ба куллӣ фарқ мекунад. Дар ҳолати аввал ҳар қарори сиёсӣ метавонад ба сарнавишти худи давлат таъсир расонад.
Дар таърихи Тоҷикистон сулҳ танҳо як созишномаи сиёсӣ нест. Он марҳилаи гузариш аз муқовимат ба давлатсозӣ мебошад. Музокироти сулҳи тоҷикон дар ниҳоят ба имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризояти миллӣ 27 июни соли 1997 оварда расонд. Сулҳ барои кишвар имконият фароҳам овард, ки масъалаҳои дигарро ба рӯзномаи давлатӣ ворид намояд: барқарорсозии иқтисод, бозсозии инфрасохтор, рушди маориф, таҳкими идоракунии давлатӣ ва беҳтар намудани муносибатҳои байналмилалӣ.
35 соли Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро наметавон бо як ҷумла ё рӯйхати дастовардҳо ҷамъбаст кард. Ин 35 сол роҳи пурпечутоби давлатсозӣ буд: аз давраи буҳрону ихтилоф то барқарории сулҳ, аз барқарорсозии давлат то рушди инфрасохтор, аз эҳёи иқтисод то ҷустуҷӯи ҷойгоҳи муносиб дар низомӣ байналмилалӣ. Дар ин раванд фаъолияти Эмомалӣ Раҳмон бо яке аз муҳимтарин марҳилаҳои таърихи навини Тоҷикистон пайваст шудааст. Нақши Пешвои миллат пеш аз ҳама дар заминаи раванди сулҳ, таҳкими сохтори давлатӣ ва муайян намудани самтҳои стратегии рушди кишвар мавриди баррасӣ қарор мегирад.
Истиқлолият меросест, ки ҳар насл онро қабул мекунад, вале ҳеҷ насле ҳақ надорад онро танҳо ҳамчун мероси тайёр ба насли баъдӣ супорад. Ҳар насл бояд ба он чизе илова кунад: яке бо сулҳ, дигаре бо дониш, дигаре бо меҳнат, дигаре бо илм ва эҷод.
Туева Малоҳат, магистранти соли дуюми ихтисоси забони англисии Донишгоҳ.