Меҳргон яке аз ҷашнҳои қадимаи мардуми ориёитабор буда, дар таъриху фарҳанги халқи тоҷик мақоми хосса дорад. Ин ҷашни бостонӣ аз замонҳои қадим то имрӯз рамзи меҳру муҳаббат, дӯстӣ, ваҳдат, фаровонӣ ва шукргузорӣ аз неъматҳои табиат ба шумор меравад. Меҳргон дар баробари ҷашнҳои Наврӯз ва Сада аз ҷумлаи суннатҳои фарҳангиест, ки аз тамаддуни куҳани ниёгони мо сарчашма гирифта, то замони муосир расидааст. Ин ҷашн робитаи ногусастании инсонро бо табиат, замин, меҳнати созанда ва арзишҳои маънавӣ таҷассум менамояд.
Таърихи пайдоиши Меҳргон ба давраҳои бостонӣ мерасад. Номи ин ҷашн аз вожаи “Меҳр” гирифта шудааст, ки дар фарҳанги эрониёни қадим маъноҳои гуногун, аз ҷумла дӯстӣ, муҳаббат, паймон ва равшаниро ифода мекард. Меҳр инчунин номи яке аз эзадони бостонии эрониён буд, ки бо аҳду паймон ва адолат алоқаманд дониста мешуд.
Мувофиқи тақвими суннатии эрониёни қадим, Меҳргон дар рӯзи Меҳр аз моҳи Меҳр таҷлил мегардид. Дар баъзе сарчашмаҳои таърихӣ ин ҷашн бо оғози фасли тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосили кишоварзӣ алоқаманд дониста мешавад. Аз ин рӯ, Меҳргон на танҳо ҷашни мавсимӣ, балки нишонаи қадршиносии меҳнати инсон ва сипосгузорӣ аз ҳосили замин низ мебошад.
Дар осори адибону муаррихони гузашта, аз ҷумла Абурайҳони Берунӣ, маълумоти арзишманд оид ба пайдоиш, таърих ва расму ойинҳои Меҳргон баён шудаанд. Берунӣ дар асари машҳури худ “Осор-ул-боқия” дар бораи ҷашнҳои қадимаи мардумони эронинажод маълумот дода, ба аҳаммияти Меҳргон ишора кардааст. Ин гуна сарчашмаҳо барои омӯзиши таърихи фарҳанги ниёгони мо аҳаммияти бузург доранд.
Меҳргон дар фарҳанги мардуми тоҷик ҷашни ҷамъоварии ҳосил, фаровонии неъматҳо ва натиҷаи заҳмати кишоварзон мебошад. Агар Наврӯз муждаи оғози баҳор, эҳёи табиат ва оғози корҳои кишоварзиро расонад, Меҳргон рамзи анҷоми мавсими асосии ҳосилғундорӣ ва ҷамъбасти заҳмати деҳқонон аст.
Дар гузашта мардум ба муносибати ин ҷашн дастархони идона ороста, аз маҳсулоти кишоварзӣ, меваҳои тару тоза, анвои ғалладона ва шириниҳо истифода мебурданд. Оростани дастархон бо анор, себ, ангур, харбуза, каду, чормағз ва дигар маҳсулоти мавсимӣ рамзи фаровонӣ ва баракати зиндагӣ буд.
Дар маросимҳои Меҳргон мардум либосҳои идона ба бар карда, суруд мехонданд, шодмонӣ мекарданд ва ба якдигар орзуҳои нек менамуданд. Ин суннатҳо барои таҳкими муносибатҳои дӯстона, эҳтироми калонсолон ва тақвияти робитаҳои иҷтимоӣ мусоидат мекарданд.
Меҳргон ҳамчунин ҷашни қадршиносии меҳнати кишоварзон аст. Деҳқон бо заҳмати пайваста заминро кишт мекунад, ниҳол мешинонад, ҳосил мепарварад ва дар ниҳоят самараи меҳнати худро ба даст меорад. Аз ин рӯ, таҷлили Меҳргон ба мардум меомӯзонад, ки ҳар гуна пешрафту фаровонӣ натиҷаи меҳнат, сабру таҳаммул ва муносибати оқилона ба табиат мебошад.
Меҳргон дорои мазмуни амиқи маънавӣ ва ахлоқӣ мебошад. Мафҳуми меҳр дар худ дӯстӣ, муҳаббат, самимият ва муносибати некро таҷассум мекунад. Аз ин ҷиҳат, ҷашни мазкур мардумро ба ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми арзишҳои инсонӣ ва таҳкими муносибатҳои дӯстона даъват менамояд.
Яке аз паёмҳои муҳими Меҳргон шукргузорӣ аз неъматҳои табиат мебошад. Замин, об, ҳаво ва нури офтоб барои зиндагии инсон аҳаммияти ҳаётан муҳим доранд. Аз ин рӯ, ҷашни Меҳргон моро водор месозад, ки сарватҳои табииро ҳифз намоем, заминро самаранок истифода барем ва ба муҳити зист муносибати ғамхорона дошта бошем.
Ин ҷашн инчунин барои тарбияи насли наврас дар руҳияи меҳнатдӯстӣ, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба мероси фарҳангии миллӣ аҳаммияти калон дорад. Шинос намудани ҷавонон бо таърихи Меҳргон имкон медиҳад, ки онҳо аз арзишҳои фарҳангии гузашта огоҳ гардида, дар ҳифзу рушди онҳо саҳм гузоранд.
Дар Тоҷикистони соҳибистиқлол ба эҳёи ҷашнҳои миллӣ ва суннатҳои ниёгон таваҷҷуҳи хос зоҳир мегардад. Меҳргон низ ҳамчун ҷашни муҳими миллӣ таҷлил шуда, дар тарғиби арзишҳои фарҳангӣ ва кишоварзӣ нақши назаррас дорад.
Ҳамасола дар шаҳру ноҳияҳои кишвар ба муносибати Меҳргон чорабиниҳои фарҳангӣ, намоишгоҳҳои маҳсулоти кишоварзӣ, ярмаркаҳои маҳсулоти хӯрокворӣ ва барномаҳои ҳунарӣ баргузор мегарданд. Дар чунин чорабиниҳо деҳқонон дастовардҳои худро муаррифӣ намуда, ҳосили фаровони замин ва маҳсули меҳнати худро ба намоиш мегузоранд.
Таҷлили Меҳргон инчунин барои дастгирии истеҳсолкунандагони ватанӣ, тарғиби маҳсулоти кишоварзии Тоҷикистон ва баланд бардоштани ҳисси ифтихори миллӣ мусоидат мекунад. Ин ҷашн ба ҷомеа хотиррасон месозад, ки рушди соҳаи кишоварзӣ, истифодаи самараноки замин ва таъмини амнияти озуқаворӣ аз омилҳои муҳими пешрафти давлат мебошанд.
Хулоса, Меҳргон яке аз арзишмандтарин меросҳои фарҳангии халқи тоҷик буда, таърихи куҳан, мазмуни амиқи маънавӣ ва аҳаммияти иҷтимоии худро нигоҳ доштааст. Он рамзи меҳру муҳаббат, дӯстӣ, фаровонӣ, меҳнатдӯстӣ ва шукргузорӣ аз неъматҳои табиат мебошад.
Дар замони муосир ҳифз ва эҳёи ин ҷашни бостонӣ вазифаи муҳими ҳар як фарди ҷомеа аст. Омӯзиши таъриху суннатҳои Меҳргон барои таҳкими худшиносии миллӣ, тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва эҳтиром ба фарҳанги ниёгон мусоидат мекунад.
Меҳргон моро ба дӯст доштани Ватан, қадр кардани заҳмати инсон, ҳифзи табиат ва тақвияти ҳамдигарфаҳмӣ даъват менамояд. Аз ин рӯ, он на танҳо ёдгории гузаштаи пурғановати миллати тоҷик, балки ҷашни дорои аҳаммияти бузург барои ҳаёти маънавӣ ва фарҳангии ҷомеаи имрӯза низ мебошад.
Юнусӣ Аҳтамшоҳ, дотсенти кафедраи филологияи Шарқи Дури факултети тарҷумонии забонҳои Шарқ.