Соли 2026 барои мардуми Тоҷикистон соли хотирмон ва пурифтихор мебошад, зеро дар ин сол 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷашн гирифта мешавад. Дар тули ин солҳо Тоҷикистон роҳи пурпечутоб, вале пуршарафи бунёди давлатдории миллӣ, таҳкими сулҳу субот, рушди иқтисодӣ ва боло бурдани сатҳи зиндагии мардумро тай намуд. Дар остонаи ин ҷашни бузурги миллӣ қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи афв” яке аз рӯйдодҳои муҳими сиёсӣ ва иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад. Ин қонун на танҳо санади ҳуқуқӣ, балки ифодаи сиёсати инсонпарварона ва ғамхоронаи давлат нисбат ба шаҳрвандон мебошад.
Боиси сипос ва қадрдонии амиқ аст, ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамеша ба арзишҳои инсондӯстӣ ва ҳифзи манфиатҳои шаҳрвандон таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд. Қабули Қонуни афв ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатӣ боз як намунаи равшани сиёсати башардӯстона ва ғамхории давлат нисбат ба мардум мебошад. Тибқи ин қонун беш аз 18 ҳазор нафар аз имтиёзҳои афв баҳраманд шуда, ҳазорон оила дубора ба ҳам меоянд ва садҳо нафар имкони оғози зиндагии навро пайдо мекунанд. Ин иқдоми башардӯстона бори дигар аз сиёсати инсонмеҳварона, ғамхорӣ ба сарнавишти шаҳрвандон ва эҳтиром ба арзишҳои волои инсонӣ шаҳодат медиҳад. Мардуми кишвар ин ташаббуси наҷибро ҳамчун туҳфаи арзишманди ҷашни Истиқлол ва нишонаи раҳму шафқат ва адолати иҷтимоӣ бо эҳсоси баланди сипосгузорӣ истиқбол менамоянд.
Афв дар таҷрибаи давлатдории муосир ҳамчун яке аз воситаҳои татбиқи принсипҳои инсондӯстӣ ва адолати иҷтимоӣ эътироф шудааст. Қабули чунин қонун ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатӣ дорои рамз ва маънии амиқ мебошад. Он нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ҳамчун давлати ҳуқуқбунёд ва иҷтимоӣ ҳамзамон ба таъмини адолат ва ҳифзи арзишҳои инсонӣ аҳамияти ҷиддӣ медиҳад.
Истиқлол барои ҳар миллат на танҳо озодӣ ва соҳибихтиёрӣ, балки имконияти муайян намудани роҳи рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии худ мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон пас аз ба даст овардани истиқлолият барои ташаккули ҷомеаи демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ саъю кӯшиши зиёд намуд. Яке аз арзишҳои асосии чунин ҷомеа эҳтиром ба инсон ва ҳуқуқу озодиҳои ӯ мебошад.
Дар тули солҳои истиқлол давлат ҳамеша кӯшиш кардааст, ки принсипҳои инсондӯстӣ дар фаъолияти мақомоти давлатӣ ҷойгоҳи хос дошта бошанд. Қонунҳои афв, ки дар солҳои гуногун қабул гардидаанд, далели равшани ҳамин сиёсати инсонпарварона мебошанд. Қонуни нави афв низ идомаи ҳамин анъана буда, нишон медиҳад, ки давлат ҳатто нисбат ба онҳое, ки ба иштибоҳ роҳ додаанд, имкони бахшиш ва ислоҳ шуданро медиҳад.
Ҷомеаи муосир танҳо дар асоси қонун зиндагӣ намекунад. Барои рушди устувори он арзишҳои ахлоқӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва бахшиш низ муҳим мебошанд. Афв маҳз яке аз чунин падидаҳост, ки қонун ва ахлоқро бо ҳам мепайвандад.
Дар фарҳанги тоҷикон мафҳумҳои бахшиш, раҳму шафқат ва инсонпарварӣ аз қадимулайём ҷойгоҳи махсус доштаанд. Осори адибони бузурги тоҷик, аз ҷумла Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз ва Ҷомӣ саршор аз ғояҳои инсондӯстӣ мебошанд. Қонуни афв дар замони муосир идомаи ҳамин анъанаҳои нек буда, нишон медиҳад, ки ҷомеаи тоҷикӣ арзишҳои маънавии худро ҳифз кардааст.
Ба муносибати 35-солагии Истиқлол қабул гардидани ин қонун маънои онро дорад, ки ҷашни миллӣ танҳо бо тантана ва чорабиниҳо маҳдуд намешавад, балки бо амалҳои воқеии инсонпарварона низ таҷассум меёбад.
Яке аз аҳамиятҳои муҳимтарини қонуни афв дар он аст, ки он ба ҳазорон нафар имконияти нав мебахшад. Бисёре аз шахсоне, ки солҳои муайян дар муассисаҳои ислоҳӣ қарор доранд, метавонанд ба муҳити оилавӣ баргарданд ва зиндагии худро аз нав оғоз намоянд.
Ҳар як инсон метавонад дар зиндагӣ ба иштибоҳ роҳ диҳад. Аммо ҷомеаи солим он ҷомеае мебошад, ки ба шахс имкони ислоҳ шудан ва бозгашт ба ҳаёти муқаррариро фароҳам меорад. Афв маҳз ҳамин вазифаро иҷро мекунад. Он ба шахс мефаҳмонад, ки ҷомеа ӯро пурра рад накардааст ва барои ислоҳи рафтораш омода аст ба ӯ имконияти дигар диҳад.
Барои ҳазорҳо шаҳрвандон ин қонун маънои озодӣ, умед ва оғози зиндагии навро дорад. Барои онҳо ин на танҳо сабук гардидани ҷазо, балки имконияти аз нав сохтани ояндаи худ мебошад.
Аҳамияти иҷтимоии қонуни афв пеш аз ҳама дар таъсири он ба оилаҳо зоҳир мегардад. Дар паси ҳар як маҳкумшуда падар, модар, ҳамсар, фарзанд ё дигар наздикон қарор доранд, ки аз ҷудоӣ ранҷ мебаранд.
Бозгашти аъзои оила ба муҳити хонаводагӣ метавонад сабаби барқарор шудани муносибатҳои оилавӣ, беҳтар гардидани вазъи равонӣ ва иҷтимоии оила гардад. Хусусан барои кӯдаконе, ки аз меҳру ғамхории падар ё модар маҳрум мондаанд, чунин қарор аҳамияти бузург дорад.
Дар арафаи ҷашни 35-солагии Истиқлол ҳазорон оила имконият пайдо мекунанд, ки наздикони худро дар канори худ бинанд. Ин худ яке аз беҳтарин туҳфаҳои ҷашнӣ барои шаҳрвандон мебошад.
Қонуни афв ҳамзамон ба баланд шудани эҳсоси масъулият ва шаҳрвандӣ мусоидат мекунад. Шахсе, ки аз имтиёзи афв баҳраманд мешавад, бояд дарк намояд, ки давлат ба ӯ бовар кардааст ва барои ислоҳи ӯ имконият фароҳам овардааст.
Чунин муносибат аксар вақт таъсири мусбати тарбиявӣ дорад. Шахс кӯшиш мекунад, ки дигар ба қонуншиканӣ роҳ надиҳад ва ҳамчун шаҳрванди арзанда ба ҷомеа хизмат кунад. Аз ин рӯ, афв танҳо як амали ҳуқуқӣ нест, балки воситаи муҳими тарбияи шаҳрвандӣ низ мебошад.
Суботи ҷомеа танҳо аз фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ вобаста нест. Он ҳамчунин аз сатҳи ҳамдигарфаҳмӣ, эътимод ва ҳамкории байни давлат ва шаҳрвандон вобастагӣ дорад.
Қонуни афв ба таҳкими чунин эътимод мусоидат менамояд. Вақте шаҳрвандон мебинанд, ки давлат дар баробари татбиқи қонун руҳи инсондӯстӣ ва ғамхориро низ риоя мекунад, эҳтироми онҳо нисбат ба давлат ва қонун афзоиш меёбад.
Аз ҷониби дигар, мутобиқшавии иҷтимоии шахсони афвшуда ба коҳиши баъзе мушкилоти иҷтимоӣ мусоидат намуда, барои таҳкими суботи ҷомеа замина фароҳам меорад.
Дар ҷаҳони муосир муносибат ба ҳуқуқи инсон яке аз нишондиҳандаҳои муҳими рушди давлатҳо мебошад. Сиёсати инсонпарварона ва қабули қонунҳои афв дар доираи меъёрҳои ҳуқуқӣ аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ ҳамчун нишонаи пешрафти низоми ҳуқуқӣ арзёбӣ мегардад.
Қабули Қонуни афв ба муносибати 35-солагии Истиқлол нишон медиҳад, ки Тоҷикистон дар баробари рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба масъалаҳои ҳуқуқи инсон низ таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир мекунад. Ин ба таҳкими обрӯ ва нуфузи байналмилалии кишвар мусоидат менамояд.
Яке аз арзишҳои муҳимтарини афв тарбияи фарҳанги бахшиш мебошад. Ҷомеае, ки танҳо ба ҷазо такя мекунад, наметавонад ба рушди маънавӣ ноил гардад. Дар баробари адолат, бахшиш низ ҷузъи муҳими муносибатҳои иҷтимоӣ мебошад.
Афв ба ҷомеа меомӯзонад, ки инсон метавонад тағйир ёбад ва ислоҳ шавад. Он ба шаҳрвандон паём медиҳад, ки ҳарчанд қонун бояд риоя шавад, вале инсон бояд ҳамеша имкони бозгашт ба роҳи дурустро дошта бошад.
Ин андеша махсусан барои ҷавонон аҳамияти тарбиявӣ дорад. Онҳо мефаҳманд, ки давлат нисбат ба сарнавишти шаҳрвандон бетараф нест ва барои ислоҳи онҳо шароити заруриро фароҳам меорад.
35-солагии Истиқлол на танҳо ҷашни давлатӣ, балки ҷашни тамоми шаҳрвандони Тоҷикистон мебошад. Дар чунин рӯзҳо арзишҳои ваҳдат, ҳамдигарфаҳмӣ ва ягонагии миллӣ бештар аҳамият пайдо мекунанд.
Қонуни афв маҳз дар ҳамин руҳ қабул гардидааст. Он нишон медиҳад, ки ҷомеаи Тоҷикистон ҷомеаи кушода, инсонпарвар ва муттаҳид мебошад. Дар чунин ҷомеа барои ҳар инсон, новобаста аз хатои содиркардааш, имкони ислоҳ шудан ва бозгашт ба зиндагии муқаррарӣ вуҷуд дорад.
Ин ғоя ба таҳкими ваҳдати миллӣ ва эҳсоси ҳамбастагии шаҳрвандон мусоидат мекунад. Зеро ҷомеаи муттаҳид ҳамеша ҷомеаест, ки дар он арзишҳои инсонӣ аз ҳама болотар меистанд.
Қонуни афв, ки ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид, яке аз муҳимтарин иқдомҳои инсонпарваронаи давлат ба шумор меравад. Ин қонун аҳамияти бузурги ҳуқуқӣ, иҷтимоӣ, ахлоқӣ ва тарбиявӣ дошта, ба ҳазорон шаҳрванд имкони оғози зиндагии навро фароҳам меорад.
Аҳамияти асосии он дар он зоҳир мешавад, ки афв на танҳо нисбат ба шахсони алоҳида, балки нисбат ба тамоми ҷомеа таъсири мусбат мерасонад. Он ба таҳкими оилаҳо, боло бурдани эҳсоси шаҳрвандӣ, густариши фарҳанги бахшиш ва таҳкими ваҳдати миллӣ мусоидат мекунад.
Дар остонаи ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ин қонун ҳамчун рамзи инсондӯстӣ, адолат ва ғамхории давлат нисбат ба шаҳрвандон арзёбӣ мегардад. Он бори дигар нишон медиҳад, ки Тоҷикистон роҳи давлатдории ҳуқуқбунёд ва инсонпарварро интихоб намуда, инсон ва арзишҳои инсониро меҳвари сиёсати худ қарор додааст. Қонуни афв дар воқеъ туҳфаи арзишманд ба ҷашни Истиқлол ва нишонаи камолоти давлатдории миллӣ мебошад.
Юнусӣ Аҳтамшо- дотсент, омӯзгори кафедраи филологияи Шарқи Дур, факултети тарҷумонии Забонҳои Шарқ.