Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат ва давлат бузургтарин дастоварди таърихӣ, рамзи озодӣ, соҳибихтиёрӣ ва худшиносии миллӣ мебошад. Миллате, ки соҳиби давлати мустақил аст, метавонад сарнавишти худро мустақилона муайян намуда, манфиатҳои миллии худро ҳифз ва барои рушди иқтисодиву иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва маънавии ҷомеа заминаи устувор фароҳам оварад. Барои миллати тоҷик истиқлолият танҳо як рӯйдоди сиёсӣ нест, балки оғози марҳилаи нави таърихии давлатдории миллӣ ва имкони эҳёи арзишҳои миллӣ, таҳкими худшиносӣ ва бунёди ҷомеаи навин мебошад.
Соли 2026 мардуми Тоҷикистон 35 – солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҷашн мегиранд. Ин санаи муборак барои ҳар як шаҳрванди кишвар аҳамияти бузурги сиёсӣ, таърихӣ ва маънавӣ дорад. Зеро тайи 35 соли соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон роҳи пурпечутоб ва пуршарафи давлатсозиро тай намуда, аз як давраи мураккаби таърихӣ ба марҳилаи нави рушду созандагӣ ворид гардид.
9 сентябри соли 1991 дар таърихи давлатдории тоҷикон ҳамчун санаи сарнавиштсоз ва фаромӯшнашаванда сабт гардид. Дар ин рӯз Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон шуд. Бо ин рӯйдоди бузург Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил роҳи рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии худро интихоб намуда, ба сифати субъекти мустақили муносибатҳои байналмилалӣ вориди ҷомеаи ҷаҳонӣ гардид.
Истиқлолият барои миллати тоҷик имконияти воқеии эҳёи давлатдории миллӣ, рушди фарҳанги миллӣ, таҳкими забони давлатӣ, эҳтиром ба таъриху тамаддун ва муайян намудани самтҳои асосии рушди кишварро фароҳам овард.
Аммо расидан ба истиқлолият ва нигоҳ доштани он ду масъалаи комилан ҷудогона мебошанд. Истиқлолиятро ба даст овардан муҳим аст, вале ҳифз кардан, таҳким бахшидан ва ба насли оянда ҳамчун мероси арзишманд супоридан масъулияти бузургтар мебошад.
Солҳои аввали истиқлолият барои Тоҷикистон давраи ниҳоят ҳассос ва душвор буданд. Ноустувории сиёсӣ, мушкилоти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ ба ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ расонданд. Дар чунин вазъияти мураккаб масъалаи асосӣ нигоҳ доштани давлати миллӣ, барқарор намудани сулҳу субот ва пешгирии парокандагии ҷомеа буд.
Яке аз муҳимтарин дастовардҳои таърихи навини Тоҷикистон ба даст омадани сулҳу ваҳдати миллӣ мебошад. Сулҳ барои мардуми Тоҷикистон арзиши муқаддас дорад, зеро насли имрӯз оқибатҳои талхи низоъ ва нооромиро хуб дарк мекунад. Раванди сулҳи тоҷикон, ки бо музокироти тӯлонӣ ва заҳматҳои зиёди ҷонибҳои даргир ба даст омад, барои таърихи давлатдории муосири кишвар аҳамияти бузург дорад. Бо барқарор гардидани сулҳу субот имконияти воқеии оғоз намудани корҳои созандагиву бунёдкорӣ фароҳам омад.
Ваҳдати миллӣ имрӯз яке аз рукнҳои муҳими суботи ҷомеаи Тоҷикистон ба шумор меравад. Ваҳдат маънои ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми якдигар, таҳаммулпазирӣ ва муттаҳид будани шаҳрвандонро дар атрофи манфиатҳои умумимиллӣ дорад. Дар шароити ҷаҳони муосир, ки дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон низоъҳои сиёсӣ, ҷангҳо ва буҳронҳои иҷтимоӣ идома доранд, ҳифзи сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад.
Яке аз рӯйдодҳои муҳим дар таърихи истиқлолияти Тоҷикистон қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Конститутсия ҳамчун қонуни асосии давлат заминаи ҳуқуқии ҷомеа ва давлатро муайян намуда, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро кафолат медиҳад.
Қабули Конститутсия барои ташаккули давлати ҳуқуқбунёд, демократӣ ва дунявӣ заминаи устувор гузошт. Дар он асосҳои сохтори давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон, принсипҳои фаъолияти мақомоти давлатӣ ва дигар масъалаҳои муҳими ҳаёти ҷомеа муайян шудаанд. Эҳтиром ба Конститутсия ва қонунҳои кишвар яке аз шартҳои асосии таҳкими давлатдорӣ мебошад. Ҷомеае, ки дар он волоияти қонун таъмин мегардад, барои рушди устувор ва пешрафти ҳамаҷониба имконияти бештар пайдо мекунад.
Истиқлолияти давлатӣ барои рушди иқтисоди миллӣ низ имкониятҳои нав фароҳам овард. Дар давоми солҳои соҳибистиқлолӣ дар кишвар корҳои зиёди созандагиву бунёдкорӣ анҷом дода шуданд.
Сохтмони роҳҳо, пулҳо, нақбҳо, неругоҳҳои барқи обӣ, корхонаҳои истеҳсолӣ, муассисаҳои таълимӣ, беморхонаҳо, марказҳои фарҳангӣ ва иншооти иҷтимоӣ симои шаҳру ноҳияҳои кишварро тағйир дод.
Энергетика яке аз самтҳои муҳими рушди иқтисоди миллӣ мебошад. Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги гидроэнергетикӣ буда, истифодаи самараноки ин имкониятҳо метавонад барои рушди саноат, таъмини аҳолӣ бо неруи барқ ва густариши ҳамкориҳои минтақавӣ мусоидат намояд.
Рушди соҳаи саноат низ дар сиёсати иқтисодии давлат мавқеи муҳим дорад. Таъсиси корхонаҳои нав, коркарди ашёи хоми ватанӣ, зиёд намудани истеҳсоли маҳсулоти рақобатпазир ва фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ аз ҷумлаи вазифаҳои муҳими рушди иқтисодии кишвар мебошанд.
Яке аз самтҳои муҳимтарини сиёсати иҷтимоии давлат дар даврони истиқлолият рушди маориф мебошад. Зеро сатҳи рушди ҳар як ҷомеа пеш аз ҳама ба сатҳи дониш, маърифат ва ҷаҳонбинии шаҳрвандони он вобаста аст.
Дар солҳои истиқлолият муассисаҳои нави таълимӣ бунёд гардида, имкониятҳои таҳсил барои кӯдакону наврасон ва ҷавонон васеъ шуданд. Ба рушди таҳсилоти олӣ, омӯзиши илмҳои дақиқу табиӣ, технологияҳои муосир, забонҳои хориҷӣ ва омодасозии мутахассисони баландихтисос таваҷҷуҳи бештар зоҳир гардид.
Ҷавонон неруи созанда ва ояндаи давлат мебошанд. Аз ин рӯ, вазифаи ҷомеа аз он иборат аст, ки барои таълиму тарбия, рушди истеъдод ва ҷаҳонбинии солими онҳо шароити муносиб фароҳам созад. Ҷавони соҳибмаърифат, ватандӯст ва дорои ҷаҳонбинии васеъ метавонад дар пешрафти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар саҳми арзанда гузорад.
Истиқлолияти давлатӣ ба эҳёи арзишҳои миллӣ ва рушди фарҳанги тоҷикон низ имкониятҳои васеъ фароҳам овард. Миллати тоҷик дорои таърихи чандинҳазорсола, забони қадима, адабиёти ғанӣ ва фарҳанги пурғановат мебошад.
Дар даврони истиқлолият таваҷҷуҳ ба мероси фарҳангӣ, ёдгориҳои таърихӣ, адабиёти классикӣ, ҳунарҳои мардумӣ, анъана ва расму ойинҳои миллӣ бештар гардид.
Нақши забони давлатӣ дар таҳкими худшиносии миллӣ махсусан муҳим мебошад. Забон василаи асосии ҳифзи фарҳанг ва пайванди наслҳо буда, эҳтиром ба забони давлатӣ нишонаи эҳтиром ба миллат ва давлат аст. Таҷлили ҷашнҳои таърихӣ ва фарҳангӣ, эҳёи анъанаҳои миллӣ ва муаррифии фарҳанги тоҷикон дар арсаи байналмилалӣ барои баланд гардидани ҳисси худшиносӣ ва ифтихори миллӣ мусоидат менамояд.
Истиқлолияти давлатӣ Тоҷикистонро ҳамчун субъекти мустақили муносибатҳои байналмилалӣ муаррифӣ намуд. Давлат дар сиёсати хориҷии худ ба рушди муносибатҳои дӯстона ва ҳамкории мутақобилан судманд бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон таваҷҷуҳ дорад.
Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои муҳими минтақавӣ ва ҷаҳонӣ, аз ҷумла масъалаҳои марбут ба об, тағйирёбии иқлим, ҳифзи муҳити зист ва мубориза бо таҳдидҳои муосир мавқеи худро иброз менамояд.
Масъалаи об дар сиёсати байналмилалии Тоҷикистон ҷойгоҳи махсус дорад. Ташаббусҳои кишвар вобаста ба ҳифз ва истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро ба худ ҷалб намудаанд. Ин ҳама нишон медиҳад, ки истиқлолият ба Тоҷикистон имконият додааст, ки манфиатҳои миллӣ ва дидгоҳи худро дар сатҳи байналмилалӣ мустақилона муаррифӣ намояд.
Ҷавонон қисми фаъоли ҷомеа ва қувваи асосии пешбарандаи рушди кишвар мебошанд. Ояндаи давлат аз сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ, маърифати сиёсӣ ва масъулияти шаҳрвандии насли ҷавон вобастагии зиёд дорад. Имрӯз ҷавонон дар соҳаҳои гуногун — маориф, илм, технология, тиб, иқтисод, фарҳанг, варзиш ва хизмати давлатӣ — фаъолият намуда, дар рушди мамлакат саҳм мегузоранд. Дар замони рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ ҷавонон бояд аз имкониятҳои нави илмӣ ва технологӣ самаранок истифода баранд. Ҳамзамон онҳо бояд аз таъсири иттилооти носолим, ифротгароӣ, хурофот ва дигар падидаҳои номатлуб эмин бошанд. Ватандӯстӣ танҳо дӯст доштани Ватан бо сухан нест. Ватандӯстӣ пеш аз ҳама дониш омӯхтан, ҳалол меҳнат кардан, эҳтироми қонун, ҳифзи табиат, муносибати масъулона ба ҷомеа ва саҳм гузоштан дар ободии кишвар мебошад.
35 соли истиқлолиятро метавон марҳилаи муҳими ташаккул ва таҳкими давлатдории муосири Тоҷикистон арзёбӣ намуд. Дар ин давра кишвар мушкилоти зиёдеро паси сар карда, таҷрибаи давлатдорӣ, иқтисод ва муносибатҳои байналмилалии худро ташаккул дод.
Истиқлолият арзиши муқаддас аст ва ҳифзи он масъулияти ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад. Барои таҳкими истиқлолияти давлатӣ пеш аз ҳама сулҳу ваҳдат, суботи сиёсӣ, эҳтироми қонун, таҳкими иқтисоди миллӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифати ҷомеа зарур аст.
Ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон метавонад бо меҳнати ҳалол ва фаъолияти созандаи худ дар рушди кишвар саҳм гузорад. Омӯзгор бо тарбияи насли наврас, табиб бо ҳифзи саломатии мардум, муҳандис бо бунёди иншооти нав, олим бо кашфиёти илмӣ, кишоварз бо истеҳсоли маҳсулот ва соҳибкор бо таъсиси ҷойҳои нави корӣ ба пешрафти Ватан мусоидат мекунад.
Ҳамин тавр, истиқлолият танҳо масъулияти мақомоти давлатӣ нест. Он масъулияти тамоми ҷомеа ва ҳар як фарди кишвар мебошад.
35 – солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои мардуми кишвар як рӯйдоди муҳими миллӣ мебошад. Ин ҷашн моро водор месозад, ки ба роҳи тайкардаи давлат назар андозем, дастовардҳоро қадр кунем, аз сабақҳои таърихӣ хулоса барорем ва барои ояндаи беҳтар талош намоем.
Истиқлолият ба мо имкон дод, ки соҳиби давлати миллӣ бошем, Парчам, Нишон ва Суруди миллии худро дошта бошем, манфиатҳои миллии худро дар арсаи байналмилалӣ ҳимоя намоем ва роҳи рушди кишварро мустақилона муайян кунем.
Аммо арзиши истиқлолиятро танҳо дар рамзҳои давлатӣ дидан кофӣ нест. Истиқлолият пеш аз ҳама дар суботи ҷомеа, зиндагии осоиштаи мардум, рушди иқтисодӣ, таълиму тарбияи насли наврас, ҳифзи фарҳанг ва эҳтироми арзишҳои миллӣ таҷассум меёбад.
Сиву панҷ соли соҳибистиқлолӣ барои Тоҷикистон давраи муҳим ва сарнавиштсоз буд. Дар ин муддат давлат марҳилаҳои гуногуни рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоиро паси сар намуда, пояҳои давлатдории миллии худро таҳким бахшид.
Имрӯз вазифаи ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон аз он иборат аст, ки истиқлолияти давлатиро ҳамчун арзиши муқаддас эҳтиром намояд, сулҳу ваҳдатро ҳифз кунад, барои ободии Ватан саҳм гузорад ва дар тарбияи насли оянда бо ҳисси баланди ватандӯстӣ саҳмгузор бошад.
Мо бояд дарк намоем, ки ояндаи Тоҷикистон аз фаъолияти имрӯзаи ҳар яки мо вобаста аст. Агар ҷомеа муттаҳид бошад, ҷавонон соҳибмаърифат бошанд, иқтисод рушд кунад, қонун эҳтиром гардад ва арзишҳои миллӣ ҳифз шаванд, истиқлолияти давлатӣ боз ҳам устувор хоҳад гардид. Истиқлолият барои миллати тоҷик неъмати бузурги таърихист. Ҳифзи он, таҳкими он ва ба наслҳои оянда бо сарбаландӣ супоридани он вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад.
Бигзор Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибистиқлол ҳамеша сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, рушди устувор ва пешрафти рӯзафзун дошта бошад. Бигзор Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамеша парафшон бошад ва мардуми соҳибтамаддуни тоҷик бо иттиҳоду ҳамбастагӣ барои ояндаи ободу осудаи Ватан қадамҳои устувор гузоранд.
Исроилзода Исроил, муаллими калони кафедраи муносибатҳои байналмилалӣ ва ҳуқуқи факултети муносибатҳои байналмилалӣ.